<\/p>\n
Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej to jedno z najwa\u017cniejszych miejsc martyrologii polskiej z epoki zabor\u00f3w. Zlokalizowane na terenie twierdzy zbudowanej w latach 1832-1836 na wzg\u00f3rzu \u017coliborskim z rozkazu cara Miko\u0142aja I po st\u0142umieniu powstania listopadowego. Cytadela, obsadzona silnym garnizonem, wyposa\u017cona w kilkaset armat, wzmocniona w latach p\u00f3\u017aniejszych systemem pi\u0119ciu fort\u00f3w oraz przycz\u00f3\u0142kiem mostowym na brzegu praskim mia\u0142a wydatnie wzmocni\u0107 kontrol\u0119 w\u0142adz rosyjskich nad buntowniczym miastem; jednocze\u015bnie sta\u0142a si\u0119 kolejnym ogniwem w \u0142a\u0144cuchu twierdz chroni\u0105cych zachodnie rubie\u017ce Imperium Romanow\u00f3w. W jej sk\u0142ad wesz\u0142y m. in. istniej\u0105ce od 1725 r. koszary dawnej gwardii koronnej pieszej trzech ostatnich w\u0142adc\u00f3w niepodleg\u0142ej Rzeczypospolitej, po 1815r. przemianowane przez Rosjan na koszary Aleksandrowskie.<\/p>\n
W jednym z budynk\u00f3w na terenie twierdzy, tzw. X Pawilonie, zosta\u0142o zlokalizowane centralne wi\u0119zienie \u015bledcze dla wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych. Wed\u0142ug szacunkowych danych przez Cytadel\u0119, w kt\u00f3rej urz\u0119dowa\u0142a komisja \u015bledcza i feruj\u0105cy wyroki s\u0105d wojenny, przewin\u0119\u0142o si\u0119 oko\u0142o 40 tysi\u0119cy wi\u0119\u017ani\u00f3w \u2013 bojownik\u00f3w o wyzwolenie narodowe i przemiany spo\u0142eczne: cz\u0142onk\u00f3w tajnych organizacji niepodleg\u0142o\u015bciowych, uczestnik\u00f3w powsta\u0144 narodowych, zw\u0142aszcza powstania styczniowego, dzia\u0142aczy polskiego ruchu robotniczego, uczestnik\u00f3w rewolucji 1905-1907 roku, uczestnik\u00f3w manifestacji patriotycznych, strajk\u00f3w robotniczych, dzia\u0142aczy r\u00f3\u017cnych organizacji politycznych i spo\u0142ecznych itp.<\/p>\n
W\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w X Pawilonu by\u0142y tak wybitne postaci polskiej historii jak Romuald Traugutt, J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Roman Dmowski, Gustaw Ehrenberg, ksi\u0105dz Piotr \u015aciegienny, Jaros\u0142aw D\u0105browski, Ludwik Wary\u0144ski i wielu innych. Kilkaset os\u00f3b stracono na stokach twierdzy, m. in. wielu powsta\u0144c\u00f3w styczniowych, a w\u015br\u00f3d nich cz\u0142onk\u00f3w Rz\u0105du Narodowego z Romualdem Trauguttem na czele oraz uczestnik\u00f3w rewolucji 1905-1907 r, m. in. znanych bojowc\u00f3w PPS J\u00f3zefa Montwi\u0142\u0142a-Mireckiego i Stefana Okrzej\u0119. Tysi\u0105ce skaza\u0144c\u00f3w wywieziono w g\u0142\u0105b Rosji na katorg\u0119 b\u0105d\u017a zes\u0142anie syberyjskie.<\/p>\n
Kolejni okupanci, tym razem niemieccy w latach 1915-1918 r\u00f3wnie\u017c wykorzystywali Cytadel\u0119 do cel\u00f3w wojskowych, za\u015b X Pawilon pe\u0142ni\u0142 w\u00f3wczas tak\u017ce funkcj\u0119 wi\u0119zienn\u0105, a na stokach odbywa\u0142y si\u0119 egzekucje. Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci w 1918 r., kiedy Cytadel\u0119 przej\u0119\u0142o wojsko polskie, w X Pawilonie mie\u015bci\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkowo areszt dla os\u00f3b podlegaj\u0105cych s\u0105downictwu wojskowemu, p\u00f3\u017aniej za\u015b przeznaczono go na mieszkania dla wojskowych z miejscowego garnizonu, a we wschodnim skrzydle wyeksponowano pami\u0105tki po wi\u0119\u017aniach. W latach okupacji hitlerowskiej 1939-1945 Cytadela, obsadzona oddzia\u0142ami Wehrmachtu i SS, stanowi\u0142a silny punkt oparcia w\u0142adz niemieckich.<\/p>\n
Po II wojnie \u015bwiatowej Cytadela znalaz\u0142a si\u0119 ponownie w gestii wojska polskiego, by\u0142a siedzib\u0105 Dow\u00f3dztwa Warszawskiego Okr\u0119gu Wojskowego, a od 1998 r. w jej murach mie\u015bci si\u0119 Dow\u00f3dztwo Wojsk L\u0105dowych. X Pawilon zosta\u0142 wydzielony wraz z przyleg\u0142ym otoczeniem i udost\u0119pniony zwiedzaj\u0105cym w 1963 r. Obecnie jest jednym z oddzia\u0142\u00f3w Muzeum Niepodleg\u0142o\u015bci w Warszawie. Zorganizowana w dawnych wn\u0119trzach wi\u0119ziennych ekspozycja jest po\u015bwi\u0119cona przede wszystkim dawnym wi\u0119\u017aniom tego obiektu. Swoistym aneksem do niej jest wystawa upami\u0119tniaj\u0105ca martyrologi\u0119 Polak\u00f3w na Wschodzie w latach II wojny \u015bwiatowej, wysy\u0142anych tam przez w\u0142adze stalinowskie.<\/p>\n
Z X Pawilonem \u0142\u0105czy si\u0119 droga strace\u0144 prowadz\u0105ca przez Bram\u0119 Strace\u0144 na stoki Cytadeli nad Wis\u0142\u0105 na miejsce egzekucji z lat 1886-1918 oraz le\u017c\u0105ce na po\u0142udniowych stokach Cytadeli przy forcie Legion\u00f3w miejsce egzekucji powsta\u0144c\u00f3w styczniowych.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Historia X Pawilonu Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej to jedno z najwa\u017cniejszych miejsc martyrologii polskiej z epoki zabor\u00f3w. Zlokalizowane na terenie twierdzy zbudowanej w latach 1832-1836 na wzg\u00f3rzu \u017coliborskim z rozkazu cara Miko\u0142aja I po st\u0142umieniu powstania listopadowego. Cytadela, obsadzona silnym garnizonem, wyposa\u017cona w kilkaset armat, wzmocniona w latach p\u00f3\u017aniejszych systemem pi\u0119ciu fort\u00f3w oraz przycz\u00f3\u0142kiem […]<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-1162","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-about"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xpawilon.muzn.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1162","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/xpawilon.muzn.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xpawilon.muzn.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xpawilon.muzn.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xpawilon.muzn.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1162"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/xpawilon.muzn.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1162\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1336,"href":"https:\/\/xpawilon.muzn.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1162\/revisions\/1336"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xpawilon.muzn.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1162"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xpawilon.muzn.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1162"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xpawilon.muzn.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1162"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}